26 Haziran 1945’te 50 ülkenin temsilcileri San Francisco’da Birleşmiş Milletler Antlaşmasını imzaladı. Antlaşmanın ilk amacı şudur: “uluslararası barış ve güvenliği korumak”. Antlaşma barış sözcüğünü tanımlamadan bırakır.

Sonraki belgeler ne söylüyor?
2015’te kabul edilen 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi, “korku ve şiddetten uzak, barışçıl, adil ve kapsayıcı toplumlar” çağrısında bulunur (resmî olmayan çeviri). Amaç 16 bunu şiddet, adalete erişim ve hesap verebilir kurumlarla ilgili ölçülebilir alt amaçlara dönüştürür.
2016’da Genel Kurul ve Güvenlik Konseyi, barışın sürdürülmesine ilişkin eş kararlar kabul etti ve bunu “bir toplumun ortak vizyonunu oluşturmaya yönelik bir amaç ve bir süreç” olarak niteledi (resmî olmayan çeviri).
Kararlar, çatışmanın önlenmesinden toparlanmanın desteklenmesine kadar barışın sürdürülmesinin neleri içerdiğini ortaya koyar, ancak barışa ne zaman ulaşıldığının nasıl anlaşılacağını ortaya koymaz.

Genel Kurulun 2016’da 34’e karşı 131 oyla ve 19 çekimser oyla kabul ettiği Declaration on the Right to Peace (Barış Hakkı Bildirgesi), herkesin “barıştan yararlanma hakkı” olduğunu ilan eder (resmî olmayan çeviri). Bildirge bu hakkı insan haklarının korunmasına ve kalkınmanın tam olarak gerçekleştirilmesine bağlar. Başlangıç bölümü, barışın “yalnızca çatışmanın yokluğu olmadığını, aynı zamanda olumlu, dinamik ve katılımcı bir süreç gerektirdiğini” kabul eder (resmî olmayan çeviri).
2023’te Genel Sekreterin politika notu A New Agenda for Peace, ülkeleri şiddetin nedenlerini ele almak üzere “ulusal önleme stratejileri” geliştirmeye çağırdı (resmî olmayan çeviri). 2024’te Genel Kurulun Pact for the Future belgesi, “adil ve kalıcı bir barış” taahhüdünü yeniledi (resmî olmayan çeviri).
Bir tanım neden yararlı olur?

Hukukçu akademisyen Anna Spain, Güvenlik Konseyi kararlarına ilişkin bir incelemesinde şunu yazdı: “uluslararası hukukta barışın bir tanımı ya da barışı teşvik etmenin ne anlama geldiğine ilişkin ortak bir anlayış yoktur” (resmî olmayan çeviri). Yukarıdaki BM belgeleri bu örüntüyü örnekler.
Bu belgeler barışın neyi gerektirdiğini, neyi mümkün kıldığını ve nasıl bozulduğunu anlatır, ancak barışın anlamını büyük ölçüde verili kabul eder.
Belgelerin hiçbiri, Üye Devletlerin barışa ulaşılıp ulaşılmadığını anlamak için kullanabileceği bir tanım ortaya koymaz.
Bir ateşkes gözlemcisi, silahların sustuğunu doğrulayabilir. Yerinden edilmiş ailelere yardım eden bir ekip, bu ailelerin evlerine güvenle dönüp dönemeyeceklerini kontrol edebilir. Her biri neyi başardığını gösterebilir, ancak iki çabanın ortak yönlerini veya birlikte neyi inşa ettiklerini gösteremez. Aynı boşluk, barış için çalışan pek çok kuruluş arasında da ortaya çıkar.
“Barış” sözcüğündeki açıklık ve belirsizlik yararlı olabilir. Barışçıl bir toplumun neye benzeyeceği konusunda anlaşamayan insanlar, barışın uğrunda çalışmaya değer olduğu konusunda yine de anlaşabilir.
Daha geniş anlaşmazlıklarını önce çözüme kavuşturmadan, bir ateşkesi yürürlükte tutmak gibi belirli bir konuda iş birliği yapabilirler. Ortak her tanım bu görüş çeşitliliğini ciddiye almak zorundadır.
Bu boşluk en çok bir karar verilmesi gerektiğinde önem kazanır. Hukuk, Güvenlik Konseyine neyi yapmaya yetkili olduğunu söyleyebilir. Ancak bir kararın veya önerilen bir yasanın kalıcı bir barışın inşasına yardım edip etmeyeceğini Konseye söyleyemez. Bunun için kalıcı bir barışın gerçekte ne olduğuna ilişkin bir açıklama gerekir.
Ortak bir barış tanımı neye benzeyebilir?
Journal on the Use of Force and International Law’da yayımlanan The Sovereignty of Sentience başlıklı makalede IGP’nin Kurucu Direktörü Anders Reagan, barışı tanımlamak, ölçmek ve inşa etmek için kapsamlı bir teori ortaya koyar. Makale, barış çalışmalarında bugün kullanılan 61 barış anlayışını eleştirel biçimde inceler ve bunların ortak yönlerini açıklar. Makaleye göre bu anlayışların her biri, ister zararın yokluğunu ister iş birliğinin varlığını vurgulasın, hissedebilir öznelerin birbirlerinin iyi oluşunu nasıl etkilediğiyle ilgilidir.
Makale buradan hareketle, her kişinin kendi iyi oluşunu tanımlama, geliştirme ve onun peşinden gitme yönündeki öz belirlenimini koruyan toplumsal normlardan oluşan bir barış açıklaması geliştirir. Ardından bu açıklamayı uluslararası hukukun seçilmiş kurallarını incelemek için kullanır.
