نظریهٔ تغییر برای صلح جهانی

کار این برنامه

برنامهٔ نظریهٔ تغییر برای صلح جهانی کار سه برنامهٔ پیش از خود را گرد هم می‌آورد: تعاریف صلح که برنامهٔ مفاهیم و تعاریف صلح گردآوری می‌کند، زمینهٔ مشترکی که برنامهٔ زمینهٔ مشترک برای صلح شناسایی می‌کند و شاخص‌هایی که برنامهٔ سنجش صلح و شاخص‌های آن می‌پروراند. این برنامه بر این پایه پیش‌نویس نظریهٔ جامع تغییر برای صلح جهانی را تدوین می‌کند. این نظریه به‌عنوان نقطهٔ آغازی برای گفت‌وگو عرضه می‌شود تا دیگران آن را بررسی، آزمون و اصلاح کنند. سپس برنامهٔ صلح در حقوق، سیاست‌گذاری و نهادها آن را به کار می‌بندد.

نظریهٔ تغییر چیست

نظریهٔ تغییر توضیح می‌دهد که یک سازمان انتظار دارد کارش چگونه به تغییری که در پی آن است بینجامد. این نظریه گام‌به‌گام نشان می‌دهد که انتظار می‌رود آنچه سرمایه‌گذاری و انجام می‌شود چگونه به نتایج برسد. دولت‌ها، نهادهای سازمان ملل متحد، تأمین‌کنندگان مالی و سازمان‌های جامعهٔ مدنی برای برنامه‌ریزی، تأمین مالی و ارزیابی کار خود از نظریه‌های تغییر بهره می‌گیرند.

زنجیرهٔ نظریهٔ تغییر

انتظار می‌رود هر گام به گام بعدی بینجامد.

1. درون‌دادهاآنچه سرمایه‌گذاری می‌شود، مانند منابع مالی، زمان و تخصص
2. فعالیت‌هاآنچه انجام می‌شود، مانند میانجی‌گری، آموزش یا پژوهش
3. برون‌دادهاآنچه تولید می‌شود، مانند توافق‌ها، گزارش‌ها یا افراد آموزش‌دیده
4. پیامدهاآنچه در نتیجه تغییر می‌کند
5. اثرتغییر ماندگاری که در پی آن هستیم و در کار صلح، خودِ صلح است

گام آخر هدف را نام می‌برد. هر گام دیگر از آن رو برگزیده می‌شود که انتظار می‌رود به آن هدف برسد.

چرا هدف اهمیت دارد

نظریهٔ تغییر تنها به اندازهٔ تصوری که از هدف دارد می‌تواند روشن باشد. در کار صلح، این هدف به‌ندرت تعریف می‌شود. منشور ملل متحد حفظ صلح و امنیت بین‌المللی را نخستین مقصد این سازمان قرار داده است، اما در حقوق بین‌الملل هیچ تعریف عموماً پذیرفته‌شده‌ای از صلح وجود ندارد.

در نتیجه، کسانی که برای صلح کار می‌کنند اغلب به سوی غایت‌های متفاوتی کار می‌کنند. در سال ۱۹۷۶، مروری بر حوزهٔ پژوهش صلح نشان داد که پژوهشگران «مسائل متفاوتی را بررسی می‌کنند و اهداف واگرایی را دنبال می‌کنند، همه زیر پرچم ”صلح“» (ترجمهٔ غیررسمی) (Johnson 1976، به نقل از Reagan 2023). همین امر در عمل نیز صادق است، از میانجی‌گران و آموزگاران تا تأمین‌کنندگان مالی، دولت‌ها، دادگاه‌ها و ارکان سازمان ملل متحد. مرور ترکیبی سال‌های ۲۰۲۳–۲۰۲۴ برای صندوق صلح‌سازی سازمان ملل متحد نشان داد که ارزیابی‌ها، در نبود نظریهٔ تغییری در سطح کل مجموعهٔ طرح‌های صندوق، در داوری دربارهٔ اثر این مجموعه با دشواری روبه‌رو بودند.

نه تعریفی دیگر

مقاله‌ای مروری که در سال ۲۰۲۴ منتشر شد ۶۱ مفهوم صلح را در پژوهش‌های منتشرشده میان سال‌های ۱۹۶۹ و ۲۰۲۲ برشمرد. مؤسسه آگاهانه مفهوم دیگری از صلح را برای رقابت با این مفاهیم پیشنهاد نمی‌کند. یک مفهوم رقیب دیگر تنها اختلافی را که در پی حل آن است ژرف‌تر می‌کند. مؤسسه در عوض به دنبال زمینهٔ مشترکی است که مفاهیم موجود در آن سهیم‌اند، و به دنبال چارچوبی که در زیر آن‌ها قرار گیرد و واژگانی مشترک به آن‌ها بدهد.

صلح و خشونت قرار است به‌طور برابر دربارهٔ همه صدق کنند. بنابراین زمینهٔ مشترکی که به آن‌ها معنا می‌بخشد باید به‌طور برابر دربارهٔ هر فرد صادق باشد، فارغ از زبان، فرهنگ، دین، جنسیت، سن، طبقه یا هر ویژگی دیگر او. شیوهٔ کار ما روشی را که این امر می‌طلبد شرح می‌دهد.

نقطهٔ آغازی برای گفت‌وگو

کنشگران در همهٔ سطوح، از رهبران دینی و جوامع محلی تا نهادهای بین‌دولتی، نظریه‌های تغییر خود را دارند که هر یک با کار خودشان سازگار است. نظریهٔ جامع تغییر ما برای صلح جهانی به‌عنوان پیشنهادی سامان‌دهنده دربارهٔ هدفی عرضه می‌شود که این کنشگران شاید هم‌اکنون در آن سهیم باشند، و برگرفته از وجوه مشترکی است که برداشت‌های خود آنان از صلح احتمالاً هم‌اکنون دارند.

اگر این پیشنهاد از بررسی انتقادی دیگران سربلند بیرون آید، کار کنشگران بسیار می‌تواند بر هم افزوده شود. نتایج را می‌توان با همان معیار مقایسه و سنجید، و شکاف‌ها و دوباره‌کاری‌ها آسان‌تر دیده خواهند شد. هدف این است که تلاش‌ها برای صلح به جای رقابت با یکدیگر، یکدیگر را تقویت کنند.

سوءاستفاده از واژهٔ صلح

از آنجا که صلح در همه جا ارج نهاده می‌شود، این واژه گاه برای توجیه منازعهٔ مسلحانه و سرکوب به کار رفته است.

در سال ۱۹۶۹، پژوهشگر صلح Takeshi Ishida دربارهٔ چنین «جنگ‌هایی برای صلح» هشدار داد (ترجمهٔ غیررسمی). این سوءاستفاده تنها تا زمانی کارگر است که صلح معنایی عموماً جاافتاده نداشته باشد.

برداشتی مشترک از صلح امکان بررسی چنین ادعاهایی را فراهم می‌کند. هر ادعای صلح را می‌توان با شرایطی سنجید که برای افراد متأثر از آن پدید می‌آورد: آیا یک اقدام آنان را در تعیین سرنوشت زندگی خود تواناتر می‌کند یا ناتوان‌تر؟

جایگاه این برنامه

پنج برنامهٔ پژوهشی مؤسسه یک توالی را تشکیل می‌دهند. سه برنامهٔ نخست با هم نظریهٔ تغییر را به دست می‌دهند و برنامهٔ پنجم آن را به کار می‌بندد.

1. مفاهیم و تعاریف صلحشیوه‌های تعریف و کاربرد صلح را در پژوهش، حقوق، سیاست‌گذاری و عمل گردآوری می‌کند. برون‌داد مورد نظر آن ثبتی نظام‌مند از این تعاریف است که پایهٔ شواهد برنامه‌های بعدی را فراهم می‌کند.
2. زمینهٔ مشترک برای صلحاین تعاریف را با هم مقایسه می‌کند تا وجوه مشترک آن‌ها را بیابد، از جمله پیش‌فرض‌هایی که بی‌آنکه بیان کنند بر آن‌ها تکیه دارند. برون‌داد مورد نظر آن بیانی از این زمینهٔ مشترک است که چندان دقیق باشد که بتوان آن را آزمود و نقد کرد.
3. سنجش صلح و شاخص‌های آنروشن می‌کند که صلح را چگونه می‌توان در عمل مشاهده و سنجید: درون یک فرد، میان افراد و میان گروه‌ها. برون‌داد مورد نظر آن مجموعه‌ای از شاخص‌های صلح است که بتوان آن‌ها را با داده‌ها آزمود.
4. نظریهٔ تغییر برای صلح جهانیتعاریف، زمینهٔ مشترک آن‌ها و شاخص‌های آن را گرد هم می‌آورد. برون‌داد مورد نظر آن نظریهٔ جامع تغییر برای صلح جهانی است که به‌عنوان نقطهٔ آغازی برای گفت‌وگو عرضه می‌شود.
5. صلح در حقوق، سیاست‌گذاری و نهادهانظریهٔ تغییر را در حقوق، سیاست‌گذاری و نهادها به کار می‌بندد. برون‌داد مورد نظر آن ارزیابی این است که آن‌ها تا چه اندازه با این نظریه همسو هستند و تا چه اندازه صلح یا خشونت پدید می‌آورند.

نگاهی کلی به پژوهش‌هاشیوهٔ کار ما